Thành viên‎ > ‎Trần Minh Trí‎ > ‎

Các bạn hãy đọc bài và vui lòng điền Phiếu khảo sát ở cuối bài đăng. Xin cảm ơn!

DỐI TRÁ VÔ THỨC: VẤN ĐỀ, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP

VẤN ĐỀ

(Viết tiếp bài trước. Bài hơi dài, mong bạn kiên nhẫn đọc :) ). Xin cảm ơn!

Giáo dục tiểu học là một bước khởi đầu trong quá trình đào tạo ra những con người mang sứ mệnh thể hiện bộ mặt của một quốc gia. Một khi những con người mang quốc tịch Việt Nam được thế giới tôn trọng thì đất nước Việt Nam mới được thế giới trân trọng, và ngược lại. Hơn thế nữa, đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng để đào tạo nên một nguồn nhân lực vừa có đức vừa có tài đóng góp vào tiến trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đây là điều mà chắc không ai phủ nhận.

Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, giáo dục tiểu học ở Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, thể hiện qua tỷ lệ nhập học ngày càng tăng cao và điều kiện học tập của trẻ đã dần được cải thiện. Tuy nhiên, song song với tiến trình đó, còn khá nhiều bất cập gây ra những nỗi lo rất lớn trong lòng của mỗi bậc phụ huynh có con em học tiểu học. Có lẽ chính vì thế nên ngày càng có nhiều người có điều kiện đưa con đi du học, hay nói như nhiều người đã nói là đi “tị nạn giáo dục”, ngay khi trẻ còn đang học hay vừa hoàn thành chương trình tiểu học.

Họ là ai? Chẳng những đó là các doanh nhân có điều kiện kinh tế mà còn có cả các cán bộ lãnh đạo cấp cao, trong đó gồm những người làm quản lý ngành giáo dục. Sự “xuất ngoại” này một mặt tạo ra sự bất an trong lòng những phụ huynh không có điều kiện, mặt khác đây cũng là kênh chảy máu ngoại tệ làm tiêu hao nguồn lực có hạn của đất nước. Ngoại tệ dùng để nhập máy móc thiết bị thì giúp tăng vốn sản xuất quốc gia, trong khi đó ngoại tệ để du học vừa mất tiền ngoại tệ vừa có khả năng mất luôn nhân tài của đất nước.

Một minh chứng khác thể hiện giáo dục tiểu học đang có vấn đề là thời gian gần đây trên các phương tiện thông tin đại chúng và các mạng xã hội, có rất nhiều phóng sự, bài viết và lời bình luận liên quan đến tính trung thực xung quanh câu chuyện về đề thi “Tả con chó nhà em”.

Riêng người viết bài này cũng đã viết một bài “Sự dối trá vô thức – nỗi lo đằng sau tờ giấy khen” để phản ánh về tình trạng lệch hướng trong việc giáo dục tính trung thực cho trẻ trong môn tập làm văn (nên đọc lại trước khi xem tiếp bài này). Với kỳ vọng nhận được 1000 lượt “like” ủng hộ để có cơ sở kiến nghị các cấp quản lý, nhưng kết quả vượt quá xa so với kỳ vọng. Sau 1 tuần đăng, đến nay đã có đến gần 4400 lượt “like” và trên 2000 lượt chia sẻ. Ngoài ra, người viết cũng đã nhận được rất nhiều sự đồng cảm qua lời bình luận dưới bài đăng. Đồng thời, cũng từ bài viết này, người viết cũng được dịp “chat” tâm sự với nhiều người trong cuộc. Đó là những giáo viên và cả hiệu trưởng của các trường tiểu học ở mọi miền đất nước, những người mà trước đây người viết chưa từng quen biết. Tất cả đều đồng cảm và bức xúc về những tồn tại trong giáo dục tiểu học. Và với sự gợi ý của người viết, những người trong cuộc ấy đã đưa ra một số nguyên nhân và gợi ý một số giải pháp như được thể hiện dưới đây.

NGUYÊN NHÂN

Có rất nhiều nguyên nhân liên quan đến nhiều đối tượng liên quan. Nhưng tựu trung lại từ những ý kiến của những người quan tâm, nguyên nhân chính của vấn đề này là do bệnh thành tích, cái bệnh đã có từ rất lâu nhưng chưa có liều thuốc hữu hiệu để trị dứt điểm. Vì bệnh thành tích nên những người liên quan không dám xa rời khuôn mẫu, dẫu đến thiếu tính trung thực trong bài làm văn của trẻ. Dưới đây là một số nguyên nhân được đề cập, được ghi và xếp lại theo từng đối tượng liên quan.

Từ Học Sinh


Có một khả năng xảy ra là chính học sinh là người cố tình làm văn không trung thực khi giáo viên ra đề. Chẳng hạn, giả sử khi giáo viên yêu cầu tả em gái của em, học sinh sẵn sàng giảm tuổi của em từ 5 tuổi xuống còn 3 tuổi để cho đúng văn mẫu, không cần phải suy nghĩ. Tương tự, khi giáo viên ra đề tả một con vật nuôi ở nhà em, thay vì tả con bồ câu nhà có nuôi nhưng vì văn mẫu không có con này nên học sinh tả con chó cho dễ vì có văn mẫu nên không phải suy nghĩ, dù nhà em không có nuôi. Dù điều này có xảy ra, thì cũng không nên trách các bé vì chúng như những tờ giấy trắng.

Từ Phụ Huynh


Với phụ huynh, có 2 nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, theo mức độ quan tâm của phụ huynh đến việc học của con trẻ. Thứ nhất, phụ huynh không quan tâm đến việc học của con nên không biết con viết gì, làm gì và không phản ánh đến giáo viên khi thấy có vấn đề. Điều dẫn đến các bé xem việc viết không đúng sự thật là bình thường và tạo thành một thói quen. Nguyên nhân thứ hai thì ngược lại khi phụ huynh quá quan tâm đến thành tích học tập của con. Một khi phụ huynh quá coi trọng thành tích học tập của con thì sẽ tạo áp lực khiến giáo viên không mạnh dạn xa rời bài mẫu. Bởi vì, theo đa số các giáo viên phản ánh, những bài văn tả thực thì thường ngây ngô và không đúng chuẩn, không hay nên bị điểm thấp. Học sinh giỏi mà bị điểm thấp thì cũng ảnh hưởng đến uy tín giáo viên.

Từ Giáo Viên


Có ý kiến cho rằng giáo viên mới là người chịu trách nhiệm chính về vấn đề này. Vì chương trình không ràng buộc phải theo văn mẫu, nên một số giáo viên đã mạnh dạn chấp nhận tính đa dạng của những bài văn trên cơ sở tôn trọng sự thật. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi giáo viên phải hy sinh nhiều thứ. Đó là hy sinh thời gian để nhận xét, góp ý bài làm muôn hình vạn trạng của học sinh. Đó là hy sinh thành tích và cả uy tín cá nhân; bài học sinh làm không “chuẩn” thường bị điểm kém và vì thế giáo viên chịu áp lực về thành tích và cả sự đánh giá “yếu kém” của phụ huynh. Có những giáo viên trước đây đã thử nghiệm xa rời văn mẫu nhưng không chiến thắng được mình dưới nhiều áp lực, đành quay lại cách làm mà chính họ biết đó là lỗi, cái được gọi là “lỗi hệ thống”.


Từ Hiệu Trưởng


Dù không chỉ đạo bằng văn bản chính thức, có một số trường hợp được nêu rằng Hiệu trưởng đã ngầm chỉ đạo sắp xếp sao cho học sinh thuộc trường mình đạt điểm cao trong các kỳ thi. Các cách thức thực hiện đã được phản ánh gồm: giáo viên coi thi nhắc bài khi học sinh còn đang suy nghĩ, sắp xếp cho học sinh kém ngồi gần học sinh giỏi và đề nghị học sinh giỏi giúp bạn. Có trường hợp đặc biệt ở môn toán, theo phản ánh của một phụ huynh, khi học sinh không thể tự làm bài lại đề thi mà chính học sinh đó đã đạt điểm 9. Sau khi gặn hỏi, phụ huynh được giải thích là thầy đã dặn học thuộc theo kiểu 1C, 2A, 3D… khi làm trắc nghiệm. Không hẳn cách trường hợp trên là do hiệu trưởng nhưng có thể nhận thấy Hiệu trưởng có khả năng tác động làm hỏng “giáo dục” nếu họ mang trong người mầm bệnh thành tích.


Từ Cơ Quan Quản Lý Giáo Dục Cấp Cơ Sở (Giám đốc sở/Trưởng phòng giáo dục)


Nếu lãnh đạo các cơ quan này mang bệnh thành tích thì chắc hẳn áp lực sẽ đè nặng lên các hiệu trưởng và tiếp đó là giáo viên. Từ đó nảy sinh nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề về tính trung thực trong làm văn như phản ánh của bài viết này. Mặt khác, tình trạng lỏng lẻo trong công tác quản lý, thiếu sự sâu sát trong công tác kiểm tra giám sát của cơ quan quản lý đối với các trường cũng là nguyên nhân tồn tại vấn đề trên. “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” có thực hiện được hay không, hay chỉ là khẩu hiệu, phụ thuộc chủ yếu vào cách làm của các cơ quan quản lý cấp cơ sở này.


Từ Người Hoạch Định Chính Sách, Xây Dựng Chương Trình Và Ra Đề


Theo phản ánh của người trong ngành, cả các hiệu trưởng và giáo viên, chương trình học quá nặng đã tạo áp lực rất lớn cho những người thực hiện. Dù các thông tư đổi mới giáo dục đã được đưa ra, nhưng chính sự thay đổi quá thường xuyên đã khiến cho các giáo viên mệt mỏi trong việc thay đổi, cập nhật. Có giáo viên thổ lộ rằng: “Ước gì họ (những nhà hoạch định chính sách) xuống lớp dạy một ngày để họ biết được nỗi khổ của giáo viên”. Mặt khác, trong một số trường hợp, người ra đề thi thiếu cẩn trọng và không có “tầm nhìn rộng” dẫn đến tình trạng buộc học sinh phải viết không thực trong làm văn. Có người nhận xét, người ra đề theo kiểu “Tả con cho nhà em” là tự đào hố chôn mình.


Từ Cơ Chế Bổ Nhiệm và Tuyển Dụng


Một nền giáo dục tốt đòi hỏi phải có một đội ngũ tốt, nhất là các vị trí lãnh đạo. Một lãnh đạo trong một cơ quan quản lý giáo dục có được vị trí không do năng lực mà vì mối quan hệ hay nhờ tiền thì chắc hẳn là rào cản cho sự phát triển của ngành giáo dục. Tương tự, một giáo viên phải “hối lộ” để được làm giáo viên thì khó có thể dạy tốt. Dù ai đó có thể phủ nhận điều này, nhưng người viết đã được chia sẻ rất nhiều trường hợp “chạy” trong ngành giáo dục. Cấp nào có giá giá của cấp đó.


GIẢI PHÁP


Dựa vào đề xuất của một số người quan tâm, kết hợp với ý kiến chủ quan của người viết, một số giải pháp dành cho các đối tượng liên quan được đưa ra như sau:


Đối Với Học Sinh


Học sinh tiểu học còn quá nhỏ để hiểu và tự thay đổi, nên giải pháp với đối tượng này được chuyển cho phụ huynh và giáo viên trực tiếp. Phụ huynh cần kết hợp với giáo viên để kiểm tra tính trung thực trong làm văn của học sinh. Khi phát hiện, phụ huynh cần trao đổi với giáo viên đề điều chỉnh. Sự quan tâm của phụ huynh về vấn đề này là cơ sở, là động lực để giáo viên thay đổi. Ngày nay, việc trao đổi giữa phụ huynh với giáo viên rất dễ dàng qua rất nhiều kênh như trực tiếp, điện thoại, email, facebook… Không nhất thiết tất cả các phụ huynh tác động, chỉ cần một vài phụ huynh trong một lớp tác động, kết quả ắt hẳn sẽ khác.


Đối Với Phụ Huynh


Đối với những phụ huynh phó thác việc giáo dục cho nhà trường, cần quan tâm hơn đến việc học của con. Sự quan tâm này một mặt giúp con học tốt đúng hướng hơn, mặt khác tạo động lực cho nhà trường và giáo viên thay đổi theo hướng tích cực. Với các phụ huynh quá coi trọng thành tích học tập của con, cần nhìn nhận đúng bản chất của vấn đề “Thành tích xuất sắc không phải là tất cả, định hướng cho con phát triển đúng đắn mới là quan trọng”.


Đối Với Giáo Viên


Giáo viên cần mạnh dạn thay đổi, đồng thời cần lên tiếng để tạo ra sự thay đổi của cả hệ thống. Có giáo viên chia sẻ rằng: “Là một giáo viên em cũng rất bất lực khi con trai làm bài văn nộp cho cô giáo viết rằng Ba mẹ em là nông dân khi thực tế ba mẹ bé đều là giáo viên. Em giải thích thế nào bé cũng không sửa lại chỉ vì cô bắt viết như vậy, các bạn khác phải viết như vậy. Thật đau lòng và chua chát khi em không thể dạy con mình nói đúng, dù thực tế là như vậy”. Biết rằng tự thay đổi hay lên tiếng có khả năng sẽ bị thiệt thòi trong ngắn hạn, nhưng đó lại là một nền móng cho sự thay đổi tích cực trong dài hạn. Chấp nhận và chịu đựng không phải là giải pháp tốt.


Đối Với Hiệu Trưởng


Là người đứng đầu một trường, hiệu trưởng cần ra soát lại những vấn đề còn tồn tại trong đơn vị để điều chỉnh kịp thời sao cho đúng hướng. Mặt khác, hiệu trưởng cần tạo ra cơ chế quy định nội bộ để hướng đến chất lượng giáo dục và thực hiện một cách nghiêm túc việc “nói không với bệnh thành tích”. Một khi hiệu trưởng có tâm và quyết tâm, các giáo viên ắt hẳn sẽ thay đổi.


Đối Với Cơ Quan Quản Lý


Cần kiểm tra giám sát một cách nghiêm túc để đảm bảo chất lượng giáo dục ở các trường trực thuộc. Đồng thời, không tạo áp lực về thành tích đối với các trường để không làm lệch hướng giáo dục. Hơn nữa, chính các cơ quan quản lý giáo dục cần thể hiện là tấm gương về việc xóa bỏ bệnh thành tích trong giáo dục cho các trường.


Đối Với Những Nhà Hoạch Định Chính Sách và Xây Dựng Chương Trình Giáo Dục


Cần rà soát tổng thể những vấn đề còn tồn tại trong hệ thống giáo dục tiểu học. Cần lắng nghe ý kiến của những người trong cuộc, những người liên quan như được đề cập ở trên, và cả những chuyên gia. Bên cạnh đó, tham khảo các chương trình giáo dục ở các nền giáo dục tiên tiến, chẳng hạn cách phân loại: văn bản tưởng tượng, văn bản thông tin và văn bản biện luận như cách dạy học sinh viết văn ở Úc... Từ đó, xây dựng chương trình giáo dục đảm bảo tính hiện đại, ổn định và phát triển.


Đối Với Các Cấp Liên Quan Đến Công Tác Bổ Nhiệm và Tuyển Dụng


Cần xóa bỏ hoàn toàn tình trạng “chạy” để có chân trong vị trí quản lý và cả vị trí giáo viên, để tuyển chọn được những người thật sự có năng lực và có tâm để cùng vận hành hệ thống giáo dục, một hệ thống cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển của một quốc gia.


Trên đây là những nhận định được tổng hợp từ ý kiến của nhiều đối tượng quan tâm sau một bài đăng của người viết như được đề cập ở trên, kết hợp với vài ý kiến chủ quan của người viết. Do vậy, có khả năng nhận được những ý kiến đồng tình hay phản đối khác nhau.

Với đọc giả phản đối bài trước cho rằng: “Làm văn phải tưởng tượng, có gì mà dối trá. Chẳng lẻ nhà văn, người viết tiểu thuyết… là dối trá hết à”, xin được chia sẻ rằng: “Đất nước sẽ ra sao khi đa số lực lượng lao động là nhà văn?”. Ngoài ra, các bạn cần biết rằng “Quá trình nhận thức bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Nếu không xuất phát từ thực tế, thì những ý tưởng sáng tạo chỉ trên mây. Để có ý tưởng phát minh ra máy bay, anh em nhà Wright phải hiểu về nguyên lý của vật thể bay…”.

Với các đọc giả đồng tình, xin gởi lời cảm ơn các bạn đã ủng hộ để người viết tiếp tục viết thêm bài này để tìm thêm cơ sở để đưa ra những lời kiến nghị cho các cấp liên quan. Rất mong các bạn ủng hộ thêm bằng cách đưa ra những lời phân tích nguyên ngân và kiến nghị hợp lý để người viết tổng hợp vào thư kiến nghị cuối cùng.

Nếu ủng hộ, các bạn hãy comment dưới bài đăng này, đồng thời hãy điền vào phiếu khảo sát kèm theo để người viết có cơ sở vững chắc hơn. Để có nhiều ý kiến góp ý hơn, rất mong bạn hãy chia sẻ như đã từng chia sẻ bài viết trước. Xin cảm ơn!

Trân trọng!

Trần Minh Trí (ngày 7/6/2017)



Comments