Cơ sở phân tích để sàng lọc và lựa chọn ý tưởng khởi nghiệp

đăng 07:26, 21 thg 9, 2016 bởi Tran Minh Tri
Như đã đề cập bài đăng trước, khởi nghiệp được hiểu là “Khởi sự kinh doanh”, là bước khởi đầu thành lập một doanh nghiệp để kinh doanh mang về lợi nhuận. Theo cách định nghĩa này, khởi nghiệp không giới hạn ở bất kỳ loại hình kinh doanh gì, cũng không giới hạn ở lĩnh vực kinh doanh nào và dành cho mọi quy mô hoạt động. Do đó, với một người bắt đầu khởi nghiệp, có thể có vô số ý tưởng kinh doanh. Vậy làm nào để lựa chọn một ý tưởng kinh doanh tốt nhất?

Câu hỏi này có lẽ là thắc mắc của nhiều bạn trẻ đang theo đuổi con đường khởi nghiệp. Bài viết dưới đây, dựa trên những kiến thức về quản trị kinh doanh và quan điểm cá nhân của người viết, sẽ đưa ra một số gợi ý cho các bạn trẻ để có cơ sở phân tích, sàng lọc và quyết định lựa chọn ý tưởng tốt nhất cho dự án khởi nghiệp.

Đối với người mới bắt đầu khởi nghiệp, các nguồn lực như vốn, lao động, đất đai… thường có hạn. Do vậy, người khởi nghiệp không thể đồng thời thực hiện nhiều ý tưởng kinh doanh cùng một lúc. Mặt khác, theo các chuyên gia và những người khởi nghiệp thành công, việc tập trung triển khai chỉ một ý tưởng trong giai đoạn đầu giúp nâng cao khả năng thành công. Vì thế, việc lựa chọn một ý tưởng tốt nhất trong nhiều ý tưởng mà người khởi nghiệp đang có đóng vai tròn quan trọng. Cơ sở nào để đưa ra quyết định lựa chọn?

Có rất nhiều cơ sở để dựa vào đó người khởi nghiệp lựa chọn ý tưởng tốt nhất. Kiến thức về môi trường kinh doanh trong các tài liệu, sách về quản trị chiến lược, phân tích kinh doanh hay marketing… cung cấp khá nhiều cơ sở để ra quyết định. Đối với người khởi nghiệp, có thể tham khảo các yếu tố như được thể hiện trong hình dưới đây


a) Yếu tố bên trong

- Đam mê bản thân: Đây là yếu tố quan trọng có thể dắt người khởi nghiệp đi đến đích, bằng tính kiên nhẫn và lòng quyết tâm. Đam mê giúp người khởi nghiệp có thể vượt qua những khó khăn, trở ngại để đạt đến kết quả mong muốn. Ví dụ về niềm đam mê và quyết tâm sáng tạo máy gọt khoai mì của ông Nguyễn Linh dù phải chấp nhận “mất vợ” là một minh chứng cho yếu tố này. Tuy quan trọng, nhưng cũng cần cẩn thận vì nếu quá đam mê mà không xem xét các yếu tố khác thì có thể sẽ bị đánh đổi lớn, thậm chí rơi vào tình trạng “đâm đầu vào tường”.

- Năng lực tổ chức quản lý: Như được đề cập ở phần giải đáp tình huống 1, năng lực thể hiện sự kết hợp 3 yếu tố kiến thức, kỹ năng và thái độ. Năng lực tổ chức quản lý cũng đòi hỏi 3 yếu tố này. Với các bạn trẻ mới khởi nghiệp, mỗi người có tố chất và năng lực khác nhau. Có những người có năng lực chuyên môn rất cao về kỹ thuật nhưng yếu về năng lực kinh doanh và ngược lại. Do vậy, tùy vào sở trường và sở đoản của bản thân mà người khởi nghiệp có thể căn cứ vào đó để lựa chọn. Đây là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành bại. Do vậy, đòi hỏi người khởi nghiệp cần không ngừng nâng cao năng lực, bổ sung những tố chất còn thiếu đối với một doanh nhân thành đạt.

- Khả năng đáp ứng tài chính: Có thể nói hiện nay có 3 loại hình kinh doanh chính phân theo hoạt động, đó là sản xuất, thương mại và dịch vụ. Mỗi loại hình có nhu cầu về vốn khác nhau. Mặt khác, trong mỗi loại hình, các lĩnh vực kinh doanh khác nhau cũng đòi hỏi khác nhau về nguồn vốn. Người khởi nghiệp cũng cần cân nhắc yếu tố này để ra quyết định, để tránh trường hợp phải luôn đối phó với vấn đề thiếu vốn và tránh rơi vào cảnh “chúa chổm”, đến mức không có khả năng trả và từ bỏ con đường khởi nghiệp sau một lần thất bại. Do thiếu thốn nhiều thứ, có lẽ người khởi nghiệp nên bắt đầu bằng một ý tưởng cần ít vốn, để khi thành công thì có thể phát triển một cách bền vững. Nếu lỡ thất bại thì còn có thể gượng dậy.

- Khả năng kiểm soát công nghệ sản xuất: Có lần một bản trẻ nhờ tư vấn lập dự án sản xuất gạch tái chế từ vỏ chai. Đây là ý tưởng hay và có ý nghĩa. Tuy nhiên, khi được hỏi “Bạn có nắm được công nghệ sản xuất chưa?” Câu trả lời là “Chưa, em xem công nghệ trên mạng từ Nhật?”. Lời từ vấn: “Hãy nắm bắt công nghệ hoặc mua công nghệ rồi mới có thể lập dự án”. Rõ ràng, không biết công nghệ thì không thể triển khai được. Công nghệ liên quan đến loại hình kinh doanh sản xuất. Suy rộng ra, nắm rõ phương thức kinh doanh cũng có thể xem là “công nghệ” đối với loại hình kinh doanh thương mại và dịch vụ.

b) Yếu tố bên ngoài

Bên cạnh các yếu tố bên trong ở trên, các yếu tố bên ngoài cũng ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, vì thế cũng được xem là cơ sở để lựa chọn ý tưởng khởi nghiệp.

- Tự nhiên: Dù không phải luôn tác động, nhưng yếu tố này rất cần xem xét vì đây là một yếu tố hay dẫn đến rủi ro, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất hay kinh doanh sản phẩm liên quan nông nghiệp. Mất mùa hay thiếu nguồn cung ứng nguyên liệu đầu vào do mất mùa sẽ ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh. Các cây trồng vật nuôi ngoài chịu tác động của yếu tố ngoại sinh như thời tiết, khí hậu, đất đai, thiên tai… còn chịu tác động bởi yếu tố nội sinh mà quan trọng nhất đó là dịch bệnh.

- Chính sách pháp luật: nếu ý tưởng kinh doanh của người khởi nghiệp rơi vào các lĩnh vực mà các chính sách nhà nước quan tâm hỗ trợ thì đây là một lợi thế. Lợi thế này có thể đến từ sự đảm bảo về hành lang pháp lý để hoạt động, khả năng tiếp cận vốn ưu đãi, chính sách ưu đãi về thuế… và thậm chí có thể có cả sự hỗ trợ về tư vấn kỹ thuật. Ngược lại, lĩnh vực kinh doanh nào mà pháp luật cấm hoặc định hướng chính sách của nhà nước đang thu hẹp có thể sẽ mang đến rủi ro cho người khởi nghiệp.

- Môi trường công nghệ: Công nghệ luôn luôn thay đổi, đến mức có thể gọi là “chóng mặt”. Do vậy, nếu không để ý yếu tố này thì người khởi nghiệp có thể sẽ rơi vào tình trạng “phát minh chiếc xe đạp”, nghĩa là làm ra cái mà người khác đã làm rồi.

- Môi trường hội nhập quốc tế: Yếu tố này ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Việt Nam gia nhập ngày càng sâu rộng vào sân chơi chung của thế giới về kinh tế, cụ thể gần đây nhất là sự kiện Việt Nam gia nhập Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Cộng đồng kinh tế Asian (AEC). Các mặt hàng nào Việt Nam có lợi thế và đang xuất khẩu thì sẽ có cơ hội lớn, và ngược lại hãy cẩn thận các dự án mà sản phẩm là những mặt hàng Việt Nam đang nhập khẩu. Khi hàng rào thuế quan dần xóa bỏ, hàng ngoại thay thế sẽ có thể tràn vào giết chết sản phẩm của người khởi nghiệp.

- Nguồn nguyên liệu: Tính sẵn có của nguồn nguyên liệu, nguồn hàng… thường khác nhau ở mỗi loại hình và lĩnh vực kinh doanh. Trở lại với ý tưởng của bạn Tuấn Anh về ý tưởng chế biến nông sản giá rẻ. Bạn Tuấn Anh sẽ làm gì với nhà máy chế biến khi nguyên liệu không còn rẻ nữa? Đối với các dự án kinh doanh nông sản rất cần lưu ý điều này, tính thời vụ của một số nông sản có thể dẫn đến sự thiếu hụt về nguyên liệu, và vì thế ảnh hưởng đến kết quả sản xuất. Một bạn trẻ đã từng có ý tưởng sản xuất rượu từ quả điều (đào lộn hột) nhưng gặp khó khăn về tính thời vụ vì mỗi năm điều thu hoạch chỉ một lần.

- Quy mô thị trường, khách hàng: Có những ý tưởng cung cấp sản phẩm dịch vụ chẳng những ở khắp cả nước Việt Nam mà có thể mở rộng ra toàn thế giới. Tuy nhiên, cũng có những dự án hay kế hoạch kinh doanh mà sản phẩm dịch vụ của nó chỉ quanh quẩn trong một khu vực, một cộng đồng dân cư. Đây là yếu tố cần cân nhắc, đặc biệt đối với các bạn trẻ có hoài bảo lớn.

- Đối thủ cạnh tranh: Một sản phẩm nào đó có thể được phân nhóm vào một trong 3 thị trường phân sau theo mức độ cạnh tranh gồm: (1) thị trường cạnh tranh hoàn hảo với vô số đối thủ cạnh tranh kinh doanh sản phẩm cùng loại, (2) thị trường cạnh tranh không hoàn hảo với một số người cạnh tranh nhất định kinh doanh mặt hàng giống hoặc na ná nhau, và (3) thị trường độc quyền nơi không đối thủ cạnh tranh sản phẩm cùng loại. Tùy vào sản phẩm của ý tưởng dự án thuộc nhóm nào mà có quyết định và chính sách phù hợp. Dù nói chung là vậy, nhưng với người khởi nghiệp rất cần yếu tố mới lạ. Nếu không có mới về sản phẩm thì phải có tính mới về phương thức kinh doanh.

- Sản phẩm thay thế: Nếu ý tưởng dự án đưa ra một sản phẩm dịch vụ rất cần thiết và không có sản phẩm khác thay thế thì khả năng thành công rất cao, do khách hàng cần và không có lựa chọn khác nên sản phẩm có thể tiêu thụ được nhiều với giá cao. Ngược lại, nếu có quá nhiều hàng na ná và thay thế được sản phẩm của dự án khởi nghiệp, thì việc tiêu thụ với giá cao vô cùng khó khăn. Tuy vậy, ở khía cạnh này, nếu dự án khởi nghiệp có giải pháp giảm giá thành sản xuất, cạnh tranh trực tiếp với hàng hóa thay thế thì cũng có cơ hội thành công qua việc lấy thị phần của thị trường các sản phẩm thay thế ấy.

Trên đây là một số yếu tố mà người khởi nghiệp có thể tham khảo để ra quyết định. Tuy vậy, sẽ rất khó lựa chọn với 12 yếu tố trên và nhiều ý tưởng dự án. Vậy có phương pháp nào hỗ trợ? Bài viết tiếp theo sẽ giới thiệu một số phương pháp để sàng lọc và lựa chọn ý tưởng tốt nhất.

Trần Minh Trí (ngày 31/8/2016)
Comments